نمونه کار ترجمه از عربی به فارسی پزشکی حرفه ای
متن عربی:
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمد لله تعالی مبدع الأشیاء وخالق الداء و الدواء و صلی الله علی محمد صفوة الرسل والأنبیاء و علی أهل بیته الأطهار النجباء.
و بعد:
لیس أحد من عباقرة العالم و عظمائه أعظم فائدة علی الإنسانیة، ولا أکثر عطاء لها من الإمام جعفر الصادق و آبائه ( علیهم السلام) ، فقد فتح هذا الإمام الملهم العظیم آفاقا مشرقة من المعارف و العلوم ساهمت مساهمة إیجابیة في صنع الحضارة الإنسانیة ، و تطویر وسائلها في جمیع المجالات.
لقد اتسعت علوم الإمام و معارفه فشملت أسرار الکون، ومظاهر الوجود و تعددت إلی الفضاء الخارجي ، و سکان الکواکب ، و غیر ذلک مما یثیر الدهشة ، و نعرض لبعض علومه التي ملأت الدنیا – علی حد تعبیر الجاحظ - من بعض هذه العلوم علومه الطبیة.
عني الإمام الصادق (علیه السلام)، عنایة بالغة في علم الطب، و أقام له مدرسة خاصة ، و هي أول مدرسة تؤسس في الإسلام في شبه الجزیرة العربیة وکان علیه السلام ، یلقي دروسا في هذا العلم استفاد منها کثیر من الأطبائ و الباحثین و المرضی في القرنین الثالث و الرابع، و کان من بین محاضراته التي انتفع بها الأطباء بعد وفاته، نظریته في إمکان تنشیط الدورة الدمویة عند حدوث سکتة مفاجئة، أو توقف مؤقت حتی لو ظهرت علی المریض إمارات الموت، و ذلک بقطع ورید بین أصابع یده الیسری لإسالة الدم منه ، فإن ذلک یوجب إعادة الحیاة إلی المریض.
قد یتساءل شخص ما هي الغایة من کتابة و شرح هذه البحث الطبیة ، و قد مصضی ما یزید علیها أعواما عدیدة ، فما هي الغایة من ذلک ؟ و نحن الآن في عصر العلم و التقدم و التقنیة الحدیثة، و نحن الآن في عصر المجاهر و المختبرات العملاقة و مراکز البحوث الجبارة.
بالطبع لایمکننا أن ندعي : أن صیاغة هذا الکتاب و أمثاله یقصد منها کشف دواء مجهول، أو تشخیص مرض مجهول، فلا یراد منها ذلک ، و ما یقصد من سرد الأحادیث النبویة الکریمة التداوي و العلاج – و إن کان ذلک ممکنا، بل أن القصد من إجراء أمثال هذه الدراسة هو إظهار إعجازات علمیة جدیدة لأحادیث نبویة تنطق بصحة الدعوة الإسلامیة، و التي تثبت صدق قول النبي صلی الله تعالی و الأئمة علیهم السلام ، فیزداد الذین آمنوا هدی و تقوی و مضیا في طریق الحق، إلی جانب غیرها من البراهین العلمیة، القاطعة و الددلة الساطعة، فالدراسة و الحالة هذه تدخل تحت قول الله عز وجل: ﴿سَنُرِيهِمْ ءَايَاتِنَا فِي ﭐلْافَاقِ وَفِي أَنفُسِهِمْ حَتَّىٰ يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ ﭐلْحَقُّ﴾
فقد تناولت في هذا البحث بعض الأطئمة ، و المسائل الطبیة و العلمیة، التي وردت في أحادیث الإمام الصادق (علیه السلام ) ، موضحا فیها الترکیب التحلیلي، والقیمة الغدائیة، و مبینا الاستخدامات الطبیة لها کدواء ، في ضوء ما أظهره الطب و العلم الحدیث ، فکان هذا الکتاب محاولة منا أن نستبین ما ورد في أحادیث الإمام الصادق (علیه السلام) ، من معجزات علمیة باهرة، و أننا لعی یقین من أنه لو أولیت هذه النصوص، ما تستحقه من عنایة و اهتمام، لأمکن الخروج بنتائج ، یمکن أن تکون علی درجة کبیرة من الأهمیة، حتی بالنسبة للحیاة الطبیة الحاضرة.
الرمان
قال أبو عبدالله (علیه السلام) : أطعموا صبیانکم الرمان ، فإنه أسرع لشبابهم .[1]
و عنه (علیه السلام ): ذکر عنده الرمان الحلو فقال : المز أصلح في البطن[2]
عن صالح بن عقبة : قال : سمعت أبا عبدالله علیه السلام یقول: کلوا الرمان بشحمه ، فإنه یدبغ المعدة، و یزید في الذهن.[3]
و عنه علیه السلام قال: کلوا الرمان المز بشحمه ، فإنه دباغ المعدة [4].
و عنه علیه السلام قال: من أکل رمانا رمانا عند منامه فهو آمن من نفسه إلی أن یصبح.
عن الحارث بن المغیرة ، قال: شکوت إلی أبي عبدالله علیه السلام ثقلا أجده في فؤادي، و من کثرة التخمة في طعامي ، فقال : تناول من هذا الرمان الحلو، و کله بشحمه، فإنه یدبغ المعدة دبغا، و یشفي التخمة، و یهضم الطعام، و یسبح في الجوف.
خواص الرمان العلاجیة
منع الفضول: حب الرمان الحامض إذا جفف في الشمس و دق و ذر علی الطعام دو طبخ معه منع الفضول من أن تسیل إلی المعدة و الأمعاء.
نفث الدم: إذا أنقع في ماء المطر و شرب نفع من کان ینفث الدم.
قرحة الأمعاء: یوافق إذا استعمل في المیاه التي یجلس فیها لقرحة الأمعاء و سیلان الرطوبات السائلة من الرحم المزمنة.
القروح الخبیثة: عصارة حب الرمان و خاصة منه إذا طبخ و خلط بالعسل کان نافعا من القروح التي في الفم و القروح التي في المعدة و الداحس و القروح الخبیثة و اللحم الزائدو وجع الآذان و القروح التي في باطن الأنف.
شد اللثة: الجنار یشد اللثة و یلزق الجراحات بحرارتها.
اللثة التي تدمی کثیرا: یتمضمض بطبیخه اللثة التي تدمی کثیرا و الأسنان المتحرکة.
للفتق: قد یهیأ منه لزوق للفتق الذي یصیر فیه الدمعاء إلی الإثنین.
رمد: قد یزعم قوم أن من ابتلع ثلاث حبات صباحا من أضغر ما یکون من الجلنار لم یعرض له في تلک السنة رمدا.
حب القرع: طبیخ أصل شجرة الرمان إذا شرب قتل حب القرع و أخرجه.
إسهال البلغم و المرة الصفراء : ابن سیرانیون : الحلو والحامض إن اعتصرا مع شحمهما وشرب من عصیرهما مقدار نصف رطل مع خمسة وعشرین درهما من السکر أسهل البلغم و المرة الصفراء وقی المعدة.
و أکثر ما یؤخذ منه خمسة عشر أواقي مع خمسة عشر درهما سکرا.
مزاج الروح: ابن سینا في الأدویة القلبیة: الحلو مننه إذا وضعت في قارورة في شمس حارة حتی تغلط تلک العصارة و اکتحل بها أحدت البصر، و کلما عتقت کانت أجود.
ورم الأذن و الظفرة: إن طبخت الرمانة الحلوة کما هي بالشراب ثم دقت کما هي و ضمد بها الأذن نفع من ورمها منفعة جیدة. و عصارة الحامض منه تنفع الظفرة إذا اکتحل بها.
من کتاب طب الإمام الصادق.
[1] . بحار، ج63، ص 164 حدیث 47.
[2] . .وسائل ج25 ص 156ح3.
[3] . بحار ج63 ص 160 ح 27 و وسائل ج25 ص 156ح1.
[4] . وسائل ج25 ص156-157ح2.
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
متن ترجمه فارسی حرفه ای دکتر حسینی از نمونه بالا (نمونه ترجمه متن پزشکی):
بسم الله الرحمن الرحیم
ترجمه متن عربی:
حمد و سپاس خدای متعال را که خالق موجودات و خالق درد و درمان کننده آن است و درود و سلام خدا برحضرت محمد مصطفی(ص)، برگزیده فرستادگان و انبیای الهی و بر اهل بیت پاک و خاندان شریفش باد.
پس از این باید گفت که هیچ یک از نوابغ جهان و شخصیت های برجسته دنیا برای بشریت پرفایده تر و بخشنده تر از امام جعفر صادق و خاندانش (علیهم السلام) نبوده اند زیرا این امام الهام بخش و عظیم، افقهای درخشانی را از علوم و معارف گشود که نقش مثبتی را بر شکل گیری و ساخت تمدن بشر و تحول و پیشرفت ادوات آن در زمینه های مختلف برجای گذاشت.
علوم و معارف امام صادق(ص) بسیار گسترده بود و نه تنها اسرار جهان و جلوه های وجودی آنرا در برگرفت بلکه علاوه بر آن به فضای خارج از زمین و موجودات سیارات و غیره که شگفت آورند، نیز گسترش یافت. ما در اینجا به برخی از علوم آن حضرت می پردازیم که - به تعبیر جاحظ[1]- علوم پزشکی است و در دنیا مشهور شده است.
امام صادق (ع) توجه زیادی به علم طب و پزشکی داشت و برای آن یک مدرسه ویژه را تأسیس کرد و این مدرسه اولین مدرسه ای بود که در شبه جزیره عربستان در اسلام تأسیس شد. امام دروسی را درباره این علم در این مدرسه تدریس می کرد که بسیاری از پزشکان، پژوهشگران و بیماران طی قرنهای سوم و چهارم هجری از آن بهره می بردند. یکی از موضوعات کنفرانس های ارائه شده توسط آن حضرت که بسیاری از پزشکان پس از وفات ایشان از آن بهره می بردند، نظریه ایشان در رابطه با امکان فعال سازی گردش خون بدن بیمار در هنگام وقوع سکته ناگهانی یا ایست موقت اعمال اعضای او حتی در صورت ظهور نشانه های مرگ بر بدن بیمار بود. نظر آن حضرت این بود که با قطع رگی در بین انگشتان دست چپ بیمار می توان خون را جاری کرد و این کار باعث بازگشت حیات به مریض می شود.
ممکن است فردی بپرسدکه هدف از نوشتن و شرح این بررسی ها و پژوهش های طبی درحالی که سالهای متمادی بر آن گذشته است، چیست؟ و این درحالی است که ما در حال حاضر در عصر علم و پیشرفت و توسعه معاصر قرار داریم و عصر ما، عصر میکروسکوپ ها و آزمایشگاه های عظیم و فوق پیشرفته و مراکز پژوهشی بسیار مجهز و بزرگ است، هدف از نوشتن این پژوهشها چیست؟
بدون شک نمی توانیم ادعا کنیم که هدف از نوشتن و تهیه این کتاب و مانند آن، کشف یک داروی مجهول و یا تشخصی یک بیماری مجهول است، باید گفت هدف از روایت احادیث نبوی شریف که به درمان و علاج بیماری ها و داروهای مفید برای آنها می پردازد، مسأله مذکورنیست بلکه هدف از تهیه و نوشتن چنین پژوهش ها و کتاب هایی بیان معجزه های علمی و جدید از احادیث نبوی است که صحت دعوت اسلامی را بیان می کند و درستی و صحت اظهارات پیامبر اکرم (ص) و ائمه اطهار (علیهم السلام ) را بیان می کند و بر تقوی، هدایت و ثبات قدم کسانی که ایمان آورده اند در کنار دیگر برهان ها و دلایل قاطع و متقن علمی می افزاید. در نتیجه این پژوهش در چارچوب سخن خداوند متعال قرار می گیرد که می فرماید:
﴿سَنُرِيهِمْ ءَايَاتِنَا فِي ﭐلْئَافَاقِ وَفِي أَنفُسِهِمْ حَتَّىٰ يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ ﭐلْحَقُّ﴾[2]
در این کتاب به بررسی برخی از غذاها و مسائل پزشکی و علمی می پردازیم که در احادیث امام صادق(ع) آمده است و سعی کردیم تا ترکیب تحلیلی و ارزش غذایی و کاربرد پزشکی غذاها را به عنوان دارو در پرتو دستاوردهای طبی و پزشکی جدید بیان کنیم. در این کتاب ما تلاش می کنیم تا معجزه های علمی شگفت آور را که در احادیث حضرت امام صادق(ع) آمده است، بیان کنیم. ما مطمئن هستیم که اگر به این متون اهتمام و توجه لازم شود، می تواند نتایجی تولید کند که حتی برای دنیای پزشکی معاصر دارای ارزش و اهمیت بسیار زیادی باشد.
محسن عقیل
انار
ابا عبدالله (ع) فرمود: به کودکانتان انار بدهید، زیرا انار باعث رشد بیشتر و سریعتر آنها خواهد شد و زودتر به سن جوانی می رسند.[3]
در حضور ایشان(ع) انار شیرین ذکر شد، فرمودند: ترش آن برای شکم بهتر و سازگارتر است.[4]
از صالح بن عقبه نقل شدکه گفت: شنیدم ابا عبدالله(ع) می فرماید: انار را با پیه آن بخورید زیرا معده را تقویت می کند و قدرت ذهن را افزایش می دهد.[5]
از آن حضرت (ع) نقل شده که فرمودند: انارترش را با پیه آن بخورید زیرا معده را تقویت می کند.[6]
از آن حضرت(ع) نقل شده که فرمودند: هرکس انار را قبل از خواب بخورد، تا صبح جانش در امان خواهد بود.[7]
از قول حارث بن مغیره نقل شده است که گفت: به ابی عبدالله به خاطر سنگینی ای که در قلب و کثرت سوء هاضمه از غذایم داشت، شکوه کردم، ایشان در جواب فرمودند: از انار شیرین بخور و آنرا با پیه اش میل کن زیرا به شدت معده را تقویت می کند و سوء هاضمه را شفا می دهد و غذا را هضم می کند و باعث سهل الهضم شدن آن در شکم می شود.[8]
خواص درمانی انار
دفع سموم بدن: دانه انار ترش هنگامی که در آفتاب خشک شود و کوبیده شود و بر روی غذا پاشیده شود یا با آن طبخ شود، از ریختن سموم و فضولات بدن به معده و روده جلوگیری می کند و آنها را دفع می کند.
خلط خونین: کسی که خلط خونین دارد، اگر دانه انار را در آب باران خیس کند و آب آن را بنوشد، برای درمان او مفید است.
زخم روده: اگر انار در آب خیسانده شود، برای درمان زخم روده و حرکت مواد مایع از رحم مزمن مفید خواهد بود.
زخم های بدخیم: عصاره دانه انار بویژه زمانی که پخته شده و با عسل مخلوط شود برای درمان زخم ها و جراحت هایی که در دهان و معده وجود دارد و نیز برای التهاب و تورم انگشتان دست و پا و زخم های بدخیم و تکه گوشت زائد در بدن و درد گوش و زخم های داخل بینی مفید است.
سفت کردن لثه ها: گل انار لثه را محکم می کند و جراحت ها با حرارت ناشی از آن سفت و محکم می شوند و بهبود می یابند.
خونریزی زیاد لثه: با خوراک انار پخته می توان لثه ای که زیاد خونریزی دارد و دندان های شل و متحرک را شستشو داد و آنها را درمان کرد.
فتق: از انار پمادی برای درمان فتقی تهیه می شود که از روده ها به دوازدهه منتهی می شود.
التهاب چشم: برخی معتقدند هر کس هر روز سه دانه انار که از گل انار کوچکتر است را بخورد، در طول سال دچار التهاب چشم و چشم درد نمی شود.
کرم کدو: اگر خوراک پخته [میوه] اصل درخت انار را بنوشیم، کرم کدو را خواهد کشت و آنرا از بدن خارج خواهد کرد.
اسهال بلغم و صفرا: ابن سرانیون: اگرآب انار ترش و شیرین را با پیه آن بگیرند و از عصاره آن دو به مقدار نصف پیاله با بیست و پنج پیمانه شکر بنوشند، بلغم و خلط و صفرا را روان خواهد کرد و باعث تقویت معده خواهد شد. بیشتر درحدود پانزده پیمانه عصاره آنرا با پانزده پیمانه شکر مخلوط می کنند.
مزاج روح: ابن سینا درباره داروهای مفید برای قلب می گوید: انار شیرین معتدل با مزاج و طبع روح سازگار است و شیرینی آن بویژه برای مزاج کبد مفید است.
تیزبینی و افزایش دید چشم: هارون گفته است: عصاره انار شیرین اگر در بطری ای در داخل آفتاب گرم قرارداده شود تا غلیظ شود و از آن بر چشم مانند سرمه بمالند، چشم را تیزبین خواهد کرد و دید آنرا افزایش خواهد داد و هر چه که این عصاره قدیمی تر و کهنه تر شود بهتر و اثر آن بیشتر خواهد بود.
ورم گوش و ناخن: اگر انار شیرین همانند شراب جوشانده شود و سپس به همان شکل رقیق شود و با آن پمادی تهیه شود و بر روی ورم گوش مالیده شود، برای درمان و رفع ورم آن بسیار مفید خواهد بود. عصاره انار ترش نیز اگر مانند سرمه بر روی ورم ناخن مالیده شود، برای درمان ورم آن مفید خواهد بود.
[1] . ابوعثمان عمرو بن بحر(۱۶۰-۲۵۵ق) مشهور به جاحِظ؛ ادیب معتزلی، خوشسخن، خوشنویس، معاصر با مترجمین فارسی و سریانی و نویسنده بسیاری از تألیفهای سده ۳ق، از اهالی بصره است.
جاحظ بیش از یک قرن زندگی کرده و نوشتههایی به روش علمی دربارهٔ گیاهان، جانوران، گیتاشناسی، پزشکی، کیمیا و روانشناسی دارد و دیدگاهها و اندیشههایش بیشتر مبتنی بر تجربه بوده و از روش تجربی بهره جسته است. علاوه بر اینها جاحظ در نقد و سخندانی عربی نیز حائز اهمیت است.
[2] .فصلت، 53، ترجمه آیه: به زودي آيات خود را هم در آفاق و خارج از وجود آنان و هم در داخل وجودشان نشان خواهيم داد تا روشن گردد که خدا حق است.
. بحار، ج63، ص 164 حدیث 47.[3]
.وسائل ج25 ص 156ح3.[4]
.بحار ج63 ص 160 ح 27 و وسائل ج25 ص 156ح1.[5]
.وسائل ج25 ص156-157ح2.[6]
. وسائلج25ص156-157 ح2.[7]
.وسائل، ج25، ص 158 ح10.[8]