ترجمه عبارات در زبان عربی به فارسی
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
طرح درس و ضرورت آن در آموزش زبان عربی
معلم یا استاد عربی توانمند و وظيفهشناس قبل از اينكه وارد كلاس درس بشود، بايد بداند كه چه تدريس ميكند و پيرامون آنچه كه تدريس ميكند، دانستنيهايش تا چه حد گسترش دارد؟ او بايد هدفهاي هر درس را شناسايي و در فرآيند ياددهي ـ يادگيري از آخرين روشها و شيوههاي تدريس موجود استفاده كند.
او بايد بداند به چه رسانههايي احتياج دارد، اين رسانهها آماده و در دفتر مدرسه قرار دارند يا اينكه بايد آنها را شخصاً و يا به كمك دانشآموزان تهيه كند و اينكه چگونه از آنچه ياد داده است ارزشيابي به عمل آورد.
داشتن طرح درس، ميتواند ياريرسان معلم باشد و او را براي يك تدريس خوب كمك شاياني كند.
طرح درس چيست؟
طرح درس عبارت است از برنامهريزي و سازمان دادن به مجموعه فعاليتهايي كه معلم در ارتباط با هدفهاي آموزشي، محتواي درس و تواناييهاي دانشآموزان براي يك زمان مشخص تدوين ميكند.
دلايل ضرورت طرح درس براي معلم
دلايل زير داشتن طرح درس را براي معلم مسلم ميكند:
1ـ طرح درس توجه معلم را به انتخاب روشها و فنون مناسب تدريس براي درسهاي مختلف جلب ميكند.
2ـ در جريان تهيه طرح درس، معلم فرصت خواهد داشت تا مشكلات احتمالي تدريس را پيشبيني كند.
3ـ چون طرح درس طبق اصول معين تهيه ميشود، موجب ميشود كه عوامل اصلي جريان تدريس در نظر گرفته شود و فراموش نشود.
4ـ طرح درس موجب ميشود معلم با اعتماد بيشتري در كلاس حاضر شود.
5ـ طرح درس موجب ميشود كه معلم فعاليتهاي ضروري آموزشي را به ترتيب و يكي پس از ديگري، در مراحل و زمانهاي مشخص و به شيوهاي منطقي پيش ببرد و نتايج حاصل از آن را براي تدريس در مراحل بعدي آموزش مورد استفاده قرار دهد.
6ـ احتمالاً در مراحل اوليه تدريس، معلمان تازه كار نميتوانند تمامي مراحل تدريس و جزئيات آن را به خاطر بسپارند، داشتن طرح درس، اين مشكل را برطرف مي كند. معلمي كه بدون برنامه و آمادگي قبلي به كلاس ميرود، ممكن است با ناكامي روبرو شود.
7ـ وجود طرح درس، ارزشيابي تدريس معلم را توسط بازرسان و راهنمايان تعليماتي و غيره آسان ميكند.
الگوي كلي طرح درس
الگوي كلي طرح درس براساس مدل عمومي آموزشي و روش آموزش براي يادگيري در حد تسلط شامل مراحل زير است:
مرحله 1ـ عنوان درس:
در اين قسمت عنوان كلي درس نوشته ميشود.
مرحله 2ـ اجراي محتواي درس:
در اين قسمت ريزمواد درسي و عناوين فرعي آن به تفكيك و به تفصيل نوشته ميشود.
مرحله 3ـ هدفهاي آموزشي:
در اين قسمت هدفهاي آموزشي درس به صورت هدفهاي رفتاري و با توجه به يكي از طبقهبندي هاي هدفهاي آموزشي، مثل طبقهبندي بلوم، نوشته ميشوند.
مرحله 4ـ رفتارهاي ورودي:
در اين قسمت ويژگيهاي ورودي دانشآموزان (شناختي، عاطفي، رواني و حركتي ه براي هدفهاي آموزشي درس پيش نياز به حساب ميآيند، نوشته ميشوند. اين پيشنيازها بايد برحسب عملكردهاي قابل مشاهده يادگيرندگان نوشته شوند.
مرحله 5ـ ارزشيابي تشخيصي يا سنجش آغازين:
در اين قسمت آزمون كاملي براي سنجش ويژگيهاي ورودي پيش نياز دانشآموزان تهيه ميشود تا در آغاز آموزش به اجرا درآيد.
مرحله 6ـ آموزش ترميمي يا جبراني:
بعد از اجراي ارزشيابي تشخيصي، چنانكه معلوم شود كه تعدادي از يادگيرندگان يا همه آنها از لحاظ ويژگيهاي ورودي (به ويژه شناختي و رواني ـ حركتي) كم و كسرهايي دارند، بايد پيش از آموزش اصلي به رفع اين كمبودها اقدام كرد. بنابراين در اين قسمت روشهاي آموزشي ترميمي متناسب با رفتارهاي ورودي نوشته ميشوند.
مرحله 7ـ روشها و مواد آموزشي:
در اين قسمت روشها، فنون و مواد آموزشي متناسب با هدفهاي مختلف آموزشي نوشته ميشوند. اين روشها و فنون بايد با توجه به اصول و نظريههاي يادگيري و انگيزش و نيز با مراجعه به شيوههاي گوناگون آموزشي تهيه و تدوين شود.
در اين قسمت طرح آموزشي علاوه بر تعيين فعاليتهاي آموزشي معلم و مواد آموزشي مورد نياز براي آموزش دادن هدفهاي پيشبيني شده درس، معلم بايد فعاليتهاي يادگيرندگان از جمله خواندن كتاب درسي، انجام تمرينها، انجام پروژه هاي تحقيقي، دادن گزارش، بحث گروهي، انجام آزمايش و جز اينها را در طرح درسي خود تعيين كند. در ضمن فضاي آموزشي، يعني محلي كه در آن فعاليتهاي آموزشي ـ يادگيري صورت خواهد گرفت، از جمله كلاس درس و آزمايشگاه و غيره نيز بايد در اين قسمت طرح درس مشخص شوند.
مرحله 8 ـ ارزشيابي تكويني:
در اين قسمت براي هر هدف آموزشي يا مجموعهاي از هدفهاي وابسته به هم، يك آزمون مختصر دقيق تهيه ميشود تا بتوان به وسيله آن ميزان يادگيري يادگيرندگان و نواقص يادگيري آنها را در هر يك از هدفهاي آموزشي به دقت تعيين كرد و بلافاصله پس از اجراي اين آزمون و بيش از آموزش هدفهاي تازه، به رفع نواقص يادگيري يادگيرندگان از آن هدف اقدام كرد.
مرحله 9ـ ارزشيابي تراكمي:
در اين قسمت يك آزمون جامع نهايي كه تمامي هدفهاي آموزشي درس را در بر گيرد، تهيه ميشود. هدف آزمون تكويني مرحله قبل شناسايي مشكلات يادگيري يادگيرندگان در جريان آموزش است. در حاليكه هدف آزمون تراكمي اين مرحله تعيين مقدار يادگيري يادگيرندگان از كل هدفها و محتواي درس است. براساس نتايج حاصل از اين ارزشيابي در مورد يادگيري نهايي يادگيرندگان قضاوت به عمل ميآيد و به آنها نمره داده ميشود.
مرحله 10ـ ارزشيابي از طرح درس:
در اين قسمت ميزان اثربخشي طرح آموزشي معلم، با توجه به توفيق يادگيرندگان در رسيدن به هدفهاي آموزشي، مورد قضاوت قرار مي گيرد. چنانچه همه يادگيرندگان در رسيدن به تمامي هدفهاي آموزشي موفق نشوند. معلم بايد در مراحل قبلي طرح خود به دنبال مشكلات به جستجو بپردازد، آنها را بيايد هنگام تهيه و اجراي درسهاي ديگر آنها را برطرف كند.
نتيجهگيري
طرح درس از وسايل بسيار مهم براي تدريس است كه كمتر از آن توجه ميشود. هر آموزگار اعم از مجرب و مبتدي طرح درس لازم دارد. طرح درس نقشه و تداركي است كه براي بالا بردن كيفيت آموزشي يك مطلب در نظر ميگيريم و مطابق آن آموزش را شروع كرده و به پايان ميرسانيم.
براي تهيه يك طرح درسي اين موارد را رعايت ميكنيم: دانستنيهاي معلم درباره موضوع مورد نظر را مطالعه ميكنيم. شيوههاي تدريس را مشخص ميكنيم. مراحل ارائه درس را معين ميكنيم. وسايل لازم را از قبل تدارك ميبينيم. اطلاعات قبلي و زمينه ذهني دانشآموز را به ياد ميآوريم. مدت لازم براي آموزش موضوع را تخمين ميزنيم. تكاليفي را كه براي شاگرد در كلاس و در منزل لازم است از پيش تعيين ميكنيم. هدفهاي درس را معين ميكنيم. كتاب دانشآموز و راهنماي آن را مورد مطالعه قرار ميدهيم. توقع و انتظاري را كه در پايان وقت از دانشآموز داريم دقيقاً پيشبيني ميكنيم.
منابع:
1ـ صفوي، اماناله (1378) كليات روشها و فنون تدريس، نشر معاصر
2ـ سيف، علياكبر (1375)، روانشناسي پرورشي (روانشناسي يادگيري و آموزش) انتشارات آگاه
3ـ بهروش، محمود و ديگران (1365) روش تدريس رياضيات ابتدايي
به نقل از روزنامه اطلاعات 26/7/1388
آشنایی با فرهنگ لغت های عربی به فارسی
نويسنده: تحسين طبيعت شناس
انتشارات : جهاد دانشگاهی دانشگاه تربيت معلم
اين فرهنگ، يک فرهنگ تخصصی در زمينه لغات و اصطلاحات نظامی است، و نويسنده با استفاده از روزنامه و مجلات عربی و همچنين فرهنگ های تخصصی عربی-انگليسی، انگليسی-عربی،عربی- فرانسه اقدام به گردآوری اصطلاحات نظامی نموده است. شايان ذکر است برای درک و فهميدن متون نظامی استفاده از اين فرهنگ لغت بسيار ضروری است.
توصيه: داشتن اين فرهنگ لغت برای دانشجويان رشته عربی ضروری است.
۴- فرهنگ اصطلاحات روز (فارسی-عربی)
نويسندگان:دکتر محمد غفرانی- دکتر مرتضی آيت الله زاده شيرازی
به اهتمام و تنظيم: ابراهيم اقبال
چاپ: مؤسسه انتشارات امير کبير
آقای اقبال در مقدمه چاپ چهاردهم در توصيف آين کتاب می گويد:
اين اثر شناخته شده و مورده استفاده دست اندرکاران دو زبان فارسی و عربی، به صورت ابتکاری و از روی نياز ضروری توسط دو استاد والا مقام دکتر محمد غفرانی- و زنده ياد مرحوم دکتر مرتضی آيت الله زاده شيرازی تأليف شده است. مايه های اوليه کتاب در خارج از کشور و همزمان با تحصيل و تدريس مؤلفان در دانشگاه های الأزهر و اسکندريه مصر فراهم گرديد. اين کتاب مورد استقبال و استفاده اساتيد،دانشجويان، مترجمان و علاقه مندان زبان عربی و فارسی در داخل و خارج از کشور واقع شد.به طوری که پس از مدتی، چاپ نخستين کتاب ، با مقدمه دو تن از اساتيد برجسته مصری ، در لبنان نيز چاپ گرديد.
ايشان در جای ديگر می گويند:
فرهنگ موجود مجموعه ای سرشار از لغات و اصطلاحات معاصر در زمينه های مطبوعاتی، رسانه های گروهی، علمی، ادبی، سياسی، اجتماعی، اقتصادی، نظامی و... است.
توصيه: داشتن اين فرهنگ لغت برای دانشجويان رشته عربی ضروری است.
۵- فرهنگ اصطلاحات معاصر ( عربی- فارسی)
واژگان سياسی، مطبوعاتی، اجتماعی به ضميمه راهنمای جامع واژگان فارسی
مؤلف: نجفعلی ميرزايی
انتشارات: دار الثقلين ، فرهنگ معاصر
فرهنگ مذکور از معتبرترين فرهنگ ها در زمينه آشنايی با اصطلاحات سياسی و مطبوعاتی است.
نويسنده در باره منابع گردآوری اصطلاحات می گويد: منابع عمده برای اين کار، نشريات معتبری چون: العالم، الوطن العربی، المجتمع، الشرق الأوسط، الحياة و دهها فرهنگ جديد عربی، انگليسی و فارسی بوده است.
توصيه: داشتن اين فرهنگ لغت برای دانشجويان رشته عربی ضروری است.
۶- فرهنگ معاصر فارسی- عربی
مؤلف: دکتر عنايت فاتحی نژاد
انتشارات: فرهنگ معاصر
اين فرهنگ از جامع ترين فرهنگ های فارسی به عربی است.
مؤلف در مقدمه کتاب می گويد:
مؤلف به وسع خود طی حدود ۷سال توفيق يافت اين فرهنگ را که مشتمل بر حدود ۱۵هزار مدخل اصلی و فرعی، اصطلاح، تعبير و ضرب المثل است گردآوری و تقديم دانش پژوهان و دانشجويان عزيز کند.
مؤلف برای تدوين اين فرهنگ از منابع بسياری بهره برده است که مهمترين آنها عبارتنداز:
۱- فرهنگ های عربی - عربی، از جمله؛ المنجد فط اللغة العربية المعاصرة و....
۲- فرهنگ های فارسی - عربی از قبيل؛ فرهنگ اصطلاحات روز دکتر غفرانی و ديگران و...
۳- فرهنگ عربی - فارسی از جمله؛ فرهنگ معاصر عربی تأليف عبدالنبی قيّم و..
۴- قاموس المورد عربی- انگليسی، انگليسی-عربی
۵- آثار نويسندگان معاصر عرب از قبيل؛ طه حسين،نجيب محفوظ، جبران خليل جبران...
۶- نشريات روز عربی و سايت های اينترنتی
توصيه: داشتن اين فرهنگ لغت برای دانشجويان رشته عربی ضروری است.
۷- المصطلحات المتداولة في الصحافة العربية
مؤلف: محمدرضا عزيزی پور
انتشارات: انتشارات سمت
اين کتاب برای آشنايی دانشجويان رشته عربی و الهيات با اصطلاحات مطبوعاتی تدوين گرديه است. هر چند شيوه نگارش آن به صورت فرهنگ لغت نيست، ولی مؤلف تلاش کرده است در اين کتاب دانشجو را با اصطلاحات مطبوعاتی و رسانه ای آشنا کند.
نويسنده در مقدمه چاپ دوم کتاب می گويد:
کتاب را به صورت موضوعی به هفت قسمت تقسيم کرده ام: ۱ - الموضوعات السياسية۲- الموضوعات الإجتماعية ۳- الموضوعات الثقافية و العلمية ۴- الموضوعات الإقتصادية ۵- الموضوعات العسکرية ۶- الموضوعات الطبية ۷- الموضوعات الرياضية
مؤلف در پايان کتاب واژه نامه های اختصاصی در زمينه های هفت گانه ( سياسی، اجتماعی، فرهنگی و علمی، اقتصادی، نظامی، پزشکی، ورزشی ) گرد آورده است.
توصيه: داشتن اين فرهنگ لغت برای دانشجويان رشته عربی ضروری است.
۸- فرهنگ لغات و اصطلاحات فارسی به عربی معروف
مؤلف: دکتر يحيی معروف
انتشارات: يادواره کتاب
اين فرهنگ دارای واژه های فراوانی در زمينه: ادبيات، هنر، اقتصاد، سياست، برق، زيست شناسی، اصطلاحات روز روزنامه ها و.. است.
مؤلف در مقدمه کتاب می گويد:
اين فرهنگ قابل استفاده دانشجويان رشته عربی در مقاطع مختلف خصوصاً در درس هایيی مانند: فن ترجمه، ترجمه از عربی به فارسی و بالعکس، إنشاء، مکالمه، و در رشته الهيات در درس هايی مانند: ترجمه از عربی به فارسی و بالعکس است، علاوه بر آن طلاب حوزه های علميه و نيز مسافرانی که به کشورهای عربی مسافرت می کنند، می توانند نياز خود را بدان برطرف سازند.
توصيه: داشتن اين فرهنگ لغت برای دانشجويان رشته عربی و الهيات ضروری است.
۹- المنجد (عربی- عربی)
مؤلف: لوئيس معلوف
المنجد يکی از پر فروش ترين فرهنگ های نوين است که بارها تجديد نظر و چاپ شده است. اين فرهنگ لغت را لوئيس معلوف که خانواده وی از مسيحيان سرشناس لبنان به شمار می رود، گردآوری کرده است.
اين فرهنگ به شيوه ريشه ای گردآوری شده است و از معتبرترين فرهنگ های عربی به عربی است.اين فرهنگ به تصاوير و نقشه ها آراسته می باشد و برای نشان دادن ريشه کلمات از رنگ قرمز استفاده شده است.
يکی از ضمايم بسيار جالب اين فرهنگ، فرائد الأدب است. در اين ضميمه گنجينه ای از ضرب المثل های عربی گردآوری شده است.
مؤلف در مقدمه کتاب ، خلاصه قواعد صرف و نحو را آورده که در نوع بسيار جالب و آموزنده است.
توصيه: داشتن اين فرهنگ لغت برای دانشجويان رشته عربی ضروری است.
۱۰- منجد الطلاب
مؤلف: فؤاد افرام البستانی
فؤاد افرام البستانی خلاصه ای از فرهنگ المنحد لوئيس معلوف را با اضافه کردن واژه ها واصطلاحات جديد با نام منجد الطلاب به چاپ رساند. المنجد و منجد الطلاب به زبان فارسی ترجمه شده و به صورت فرهنگ دو زبانه در اختيار پژوهشگران فارسی زبان قرار گرفته است.
۱۱- المعجم الوسيط (عربی-عربی)
مؤلفان:الدکتور ابراهيم أنيس، الدکتور عبدالحليم منتصر، عطية الصوالحي، محمد خلف الله احمد
اين فرهنگ را فرهنگستان زبان عربی قاهره در سال ۱۹۶۰ به کمک کميته هايی که به اين امر اختصاص يافتند، تدوين کرده است.
الوسيط بسياری از واژه ها و اصطلاحات علمی جديد را در بر می گيرد، البته برخی از کلمات عاميانه به ويژه مصری نيز در اين فرهنگ آمده است.
امتياز فرهنگ الوسيط آن است که کلمات مُوَلّد را از محدث و معرّب را از دخيل جدا کرده است.مولّد: کلمه ای است که در عربی کهن استعمال شده و محدث: اکنون در زبان عربی متداول است. مُعرّب: کلمه ای غير عربی که با زياد و کم کردن و يا جابه جايی حروف آن، رنگ عربی پيدا کرده و دخيل: کلمه ای است که بدون هيچ دخل و تصرفی وارد زبان عربی شده است.
توصيه: داشتن اين فرهنگ لغت برای دانشجويان رشته عربی ضروری است.
۱۲- لاروس (عربی-فارسی)
مؤلف: دکتر خليل الجُر
مترجم: دکتر طبيبيان
فرهنگ لاروس را دکتر خليل الجُرّ گردآوری کرده و در سال ۱۹۷۳ از سوی کتابخانه لاروس به چاپ رسيده است. مرکز کتابخانه لاروس در پاريس قرار دارد و سال های متمادی است که به کار تأليف و انتشار لغت نامه های کوچک و بزرگ به زبان فرانسه اشتغال دارد.
فرهنگ لاروس حاوی اصطلاحات علمی، فنی و ادبی است و به تصاوير جانوران و گياهان و ابزار صنعتی آراسته شده است.
اين فرهنگ بر اساس حروف الفبا تنظيم شده است. دکتر سيد حميد طبيبيان فرهنگ لاروس را در سال ۱۳۶۲ به زبان فارسی ترجمه کرده است.
مترجم در مقدمه کتاب می گويد:
اين فرهنگ علاوه ب اکثر اصطلاحات معروف علمی، فنی، سياسی، تجاری ، اقتصادی ، صنعتی، و حقوقی .. در بردارنده اصطلاحات ادبی و مشحون از تصاوير جانوران و گياهان و ابزارها و ماشين آلات است.
۱۳- فرهنگ لغات و اصطلاحات اقتصادی- بازرگانی (عربی به فارسی)
مؤلف: دکتر محمود ميرزايی الحسينی
انتشارات: يادواره کتاب
اين فرهنگ بر اساس حروف الفبا تنظيم شده است و يک فرهنگ نسبتاً کامل در زمينه اصطلاحات اقتصادی است.
مؤلف در مقدمه کتاب می گويد:
برای تدوين و نگارش اين واژه نامه شماره های متعددی از روزنامه ها و مجلات عربی از نظر گذرانده شد، اصطلاحات اقتصادی فيش برداری گرديد و نسبت به ترجمه و عادل يابی دقيق آنها مبادرت ورزيده شد.جهت اطلاع استفاده کنندگان از اين فرهنگ ، به مهم ترين منابع اين اثر اشاره می گردد:
۱- مجله العالم، تصدر في لندن
۲- کيهان العربی
۳- اللواء، تصدر في عمان
۴- الوفاق
۵- فرهنگ نوين ، الياس انطوان الياس، ترجمه سيد مصطفی طباطبايی
۶- المعجم الإقتصادی و التجاری (انکليزی-فرنسی-عربی)، الدکتور مصطفی هنّی
توصيه: داشتن اين فرهنگ لغت برای دانشجويان رشته عربی ضروری است.
۱۴- المرشد فرهنگ جامع فارسی به عربی
مؤلف: دکتر امير هوشنگ دانايی
انتشارات: مؤسسه انتشارات نگاه
ناشر اين فرهنگ لغت در باره برخی ويژگی های آن چنين می گويد:
۱- کلمات فارسی عاميانه متداول در کشورهای مصر، لبنان و عراق
۲- اصطلاحات پزشکی جديد
۳- اصطلاحات مسابقات ورزشی
۴- جدول سال و ماه و هفته اسلامی و مسيحی
۴- ضرب المثل ها و کلمات گلچين
۵- گفت و گوهای روزمره به زبان عربی ( آرايشگاه، بانک، داروخانه، مسافرت، هتل...)
۶- مختصری از قواعد املايی و دستوری زبان فارسی
در اين کتاب ، مجموعه ای از لغات و کلمات فارسی که وارد زبان عربی شده اند آورده شده است، به عنوان مثال به برخی از آنها اشاره می کنيم:
اندام: هَندام ارغوان: أرجُوان
بادنجان: باذِنجان گنج: کنز ؛جمع:کُنوز
بخشش: بَخشيش، اين کلمه در عربی به معنای انعام دادن است.
پرگار: بَرکار، بَيکارتاج: تاج ؛ جمع: تِيجان
تنور: تَنّور توت: تُوت
چَمُوش: شَموس خيار: خِيار
سرنا: صُرناية شُوربا: شُوربَة
کباب: کباب کوزه: کُوز
لشکر: عسکر